Συνέντευξη για το περιοδικό ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ
Συνέντευξη στην Γιώτα Χουλιάρα
-Θεωρείτε ορατό τον κίνδυνο εξόδου της χώρας μας από τη συνθήκη Σένγκεν τους επόμενους μήνες;
Έχω δηλώσει επανειλημμένως ότι δεν προβλέπεται η αποβολή κράτους από τη συνθήκη Σένγκεν. Επιπλέον, η λεγόμενη de facto απομόνωση της χώρας μας θα προϋπέθετε την επαναφορά των συνοριακών ελέγχων από όλα τα κράτη Σένγκεν για κάθε μεταφορικό μέσο που τα προσεγγίζει από την Ελλάδα. Είναι εντελώς διαφορετικό το σενάριο εγκλωβισμού προσφύγων στο ελληνικό έδαφος, όπως συμβαίνει τις τελευταίες ημέρες λόγω κλεισίματος των συνόρων των γειτονικών μας βαλκανικών χωρών, που, ως γνωστόν, δεν ανήκουν στη Ζώνη Σένγκεν. Είχα επισημάνει τον κίνδυνο αυτό ήδη από τον περασμένο Οκτώβριο, όταν στη Σύνοδο Κορυφής των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, η ελληνική κυβέρνηση ανέλαβε τη δέσμευση να αυξήσει τις δυνατότητες φιλοξενίας προσφύγων της Ελλάδας κατά 50.000 θέσεις μέχρι το τέλος του έτους, ενώ γνώριζε ότι δεν διαθέτει τις οικονομικές δυνατότητες και τις υποδομές, για να το υλοποιήσει.
– Ποιές οι ευθύνες της Ε.Ε. στο μεταναστευτικό/προσφυγικό ζήτημα; Τι όφειλε να πράξει διαφορετικά;
Η αντίδραση της Ευρώπης, αν και κινήθηκε προς τη σωστή κατεύθυνση, ήταν ομολογουμένως καθυστερημένη. Πολλά από τα μέτρα που ελήφθησαν δεν έχουν ακόμα υλοποιηθεί ενώ το μέτρο της μετεγκατάστασης προσφύγων εντός των κρατών μελών, ως έμπρακτη απόδειξη της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, έχει αποτύχει. Γι’ αυτό επιμένουμε στη δημιουργία δεσμευτικού μηχανισμού κατανομής προσφύγων εντός ΕΕ. Το κλειδί για τη διαχείριση του προβλήματος βρίσκεται επίσης στην άσκηση ισχυρών πολιτικών πιέσεων στην Τουρκία, για να εφαρμόσει επιτέλους τις δεσμεύσεις που ανέλαβε τον περασμένο Νοέμβριο με το σχέδιο δράσης ΕΕ-Τουρκίας για το προσφυγικό. Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η δημιουργία κέντρων καταγραφής μεταναστών και εκτός ευρωπαϊκού εδάφους, σε τρίτες χώρες διέλευσης, όπως η Τουρκία, ο Λίβανος και η Ιορδανία.
– Πώς κρίνετε τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης γύρω από το θέμα;
Η ελληνική κυβέρνηση δεν αντιμετώπισε εξαρχής το ζήτημα με τη δέουσα σοβαρότητα, με αποτέλεσμα να επιδεινωθεί η κατάσταση από αλλεπάλληλα λάθη και παραλείψεις. Η έλλειψη ενός ολοκληρωμένου εθνικού επιχειρησιακού σχεδιασμού για τη διαχείριση της κατάστασης, την έγκαιρη απορρόφηση των αυξημένων πλέον κοινοτικών κονδυλίων, τη σύσταση και στελέχωση των απαραίτητων διαχειριστικών αρχών και την κατασκευή των αναγκαίων μεταναστευτικών υποδομών απέδειξε τον αποσπασματικό και ερασιτεχνικό τρόπο προσέγγισης του ζητήματος από ελληνικής πλευράς. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε την πολιτική των “ανοικτών συνόρων” χωρίς κανέναν απολύτως έλεγχο για τους εισερχόμενους μετανάστες, που πρέσβευε σθεναρά η ελληνική κυβέρνηση. Αυτή η πολιτική έδωσε δυστυχώς αφορμή σε κράτη μέλη εντός ΕΕ, που σήμερα κλείνουν τα σύνορα τους και δεν τηρούν τις ευρωπαϊκές τους υποχρεώσεις για το προσφυγικό, να μας κατηγορούν για ολιγωρία και να μας αποδίδουν τεράστιες ευθύνες για τη διόγκωση του προβλήματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
– Με δεδομένο πως οι μεταναστευτικές/προσφυγικές ροές, σύμφωνα με την FRONTEX, θα αυξηθούν το επόμενο διάστημα, ποιά είναι η πολιτική που πρέπει να ακολουθήσει η χώρα μας τη στιγμή που βλέπουμε ότι τα Σκόπια κλείνουν τα σύνορα και η χώρα μετατρέπεται σε ένα απέραντο hot spot;
Καταρχήν η Ελλάδα πρέπει να ολοκληρώσει το συντομότερο δυνατόν όλες τις υποδομές για την καταγραφή και φιλοξενία προσφύγων και μεταναστών, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που ανέλαβε, ώστε κανένα κράτος να μην καλύπτει τη δυστροπία του πίσω από την ελληνική ανεπάρκεια. Το αργότερο μέχρι την έκτακτη σύνοδο της 7ης Μαρτίου πρέπει η ελληνική κυβέρνηση να εκπονήσει επιτέλους ένα επιχειρησιακό σχέδιο άμεσης αντιμετώπισης της κρίσιμης κατάστασης που έχει διαμορφωθεί στο εσωτερικό της χώρας αλλά και στα σύνορά μας με την ΠΓΔΜ το τελευταίο διάστημα, που εξελίσσεται σε μία ανεξέλεγκτη ανθρωπιστική κρίση. Κατευθύνσεις του σχεδίου αυτού πρέπει να αποτελούν η δημιουργία κέντρων καταγραφής μεταναστών και εκτός ευρωπαϊκού εδάφους με τη στήριξη της ΕΕ, η αποστολή άμεσης ανθρωπιστικής βοήθειας στην Ελλάδα υπό την αιγίδα της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες και βεβαίως η άσκηση σοβαρών πολιτικών και διπλωματικών πιέσεων σε επίπεδο κορυφής για τη συμμόρφωση όλων των κρατών μελών με τις αποφάσεις της ΕΕ και την ανάπτυξη μηχανισμών κυρώσεων για όσους προβαίνουν σε μονομερείς ενέργειες.
– Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία από έκθεση της ΕΛ.ΑΣ αλλά και της FRONTEX, στο εσωτερικό της χώρας μας υπάρχουν πάνω από 450.000 παράνομοι μετανάστες, ενώ αυτός ο αριθμός αναμένεται να αυξηθεί καθώς υπάρχει περιορισμένη διαφυγή αλλά και αυξανόμενη εισερχόμενη ροή. Υπό τις παρούσες συνθήκες οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, πώς θα μπορούσε να μειωθεί η πιθανότητα πρόκλησης επικίνδυνων καταστάσεων;
Όπως προανέφερα, η προσφυγική κρίση μετατρέπεται αποδεδειγμένα πια σε μία πρωτοφανή σύγχρονη ανθρωπιστική κρίση, που επηρεάζει ολόκληρη την Ευρώπη. Δυστυχώς, λόγω της γεωγραφικής της θέσης η Ελλάδα έχει επωμιστεί το μεγαλύτερο βάρος. Η λύση βρίσκεται πλέον στη διεθνή συνεργασία για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στη χώρα μας στο πλαίσιο ενός άμεσου σχεδίου έκτακτης ανάγκης, που θα εντοπίσει τις ελλείψεις και θα παράσχει στους πρόσφυγες σίτιση, ένδυση, φύλαξη, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και στέγαση ενδεχομένως σε όσους είναι αδύνατον να φιλοξενηθούν στα κέντρα φιλοξενίας, που πλέον ασφυκτιούν. Ένα τέτοιο σχέδιο εξετάζεται επί του παρόντος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και θα μπορούσε να συμβάλει αποτελεσματικά στην πρόληψη επικίνδυνων καταστάσεων, σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς, όπως ο Ερυθρός Σταυρός και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες.