Το φαινόμενο της «διαρροής εγκεφάλων» από τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου
Το τελευταίο διάστημα, κυρίως από τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου, που αντιμετωπίζουν έντονα οικονομικά προβλήματα, παρατηρείται μεγάλη κινητικότητα νέων επιστημόνων τόσο εντός όσο και εκτός ΕΕ, οι οποίοι αναζητούν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, ευκαιρίες εργασίας και προοπτικές εξέλιξης. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες της ΕΕ με τα υψηλότερα ποσοστά «διαρροής εγκεφάλων» (brain drain) προς άλλα κράτη μέλη με αναπτυγμένη οικονομία, φαινόμενο που στερεί από τη χώρα παραγωγικό ανθρώπινο δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης. Συγκεκριμένα, 200 000 νέοι υψηλού εκπαιδευτικού επιπέδου εγκατέλειψαν την Ελλάδα κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, ενώ μεγάλο ποσοστό εξ αυτών δεν επιθυμεί να επιστρέψει ξανά πίσω στη χώρα.
Σε αυτό το πλαίσιο ερωτάται η Επιτροπή:
1. Ποιές οι εκτιμήσεις της Επιτροπής για τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η ελληνική οικονομία και κοινωνία από το φαινόμενο αυτό;
2. Ποιές πολιτικές διαθέτει η ΕΕ για να παράσχει κίνητρα στα κράτη μέλη — ιδιαίτερα σε αυτά που πλήττονται από την οικονομική κρίση — προκειμένου να αναστραφεί το φαινόμενο της «διαρροής εγκεφάλων», ενισχύοντας παράλληλα στα εν λόγω κράτη τους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας, που συμβάλλουν στην άμεση απορρόφηση των νέων επιστημόνων;
3. Διαθέτει επίσημα στατιστικά στοιχεία που αποτυπώνουν την έκταση του φαινομένου στην Ευρώπη των 28; Ποιά κράτη μέλη δέχονται το μεγαλύτερο αριθμό νέων επιστημόνων από τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου;
Απάντηση του κ. Moedas εξ ονόματος της Επιτροπής
Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας (ΕΧΕ) είναι ένας ανοικτός χώρος όπου οι γνώσεις, η έρευνα και οι ερευνητές μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα. Ένας από τους στόχους του ΕΧΕ(1) είναι μια ανοικτή αγορά εργασίας για τους ερευνητές που διευκολύνει την κινητικότητα, στηρίζει την κατάρτιση και εξασφαλίζει ελκυστικές σταδιοδρομίες.
Υπάρχουν ορισμένες πρωτοβουλίες σε επίπεδο ΕΕ για την προσέλκυση και την παραμονή των καλύτερων ερευνητών στην Ευρώπη, μεταξύ των οποίων σχεδόν 20 δισεκατομμύρια ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020»(2), τα οποία προορίζονται για δράσεις MSCA (Μαρία Σκλοντόφσκα-Κιουρί)(3) και υποτροφίες του ΕΣΕ(4). Επιπλέον, το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» έχει προβλέψει 800 εκατομμύρια ευρώ για τις χώρες με ασθενέστερες επιδόσεις, ούτως ώστε να βελτιωθούν οι ερευνητικές τους επιδόσεις και να αυξηθεί η συμμετοχή τους στα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ προγράμματα Ε&Κ (ομαδοποίηση, αδελφοποίηση και έδρες ΕΧΕ).
Η πολιτική συνοχής (2014-2020) υποστηρίζει τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές της ΕΕ με περίπου 100 δισεκατομμύρια ευρώ για Ε&Κ. Τα κονδύλια της πολιτικής συνοχής χρησιμοποιούνται από ορισμένες χώρες ως πηγή χρηματοδότησης προγραμμάτων σπουδών για κατάρτιση διδακτορικού επιπέδου, τα οποία θα δώσουν τη δυνατότητα στους ερευνητές να αποκτήσουν τις δεξιότητες που χρειάζονται σε μια ανταγωνιστική αγορά εργασίας. Επιπλέον, η σχεδιαζόμενη πλατφόρμα ανταλλαγής γνώσεων, σε συνεργασία με την Επιτροπή των Περιφερειών, θα δημιουργήσει καλύτερες συνέργειες στο πλαίσιο του τριγώνου της γνώσης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, το οποίο είναι αναπόσπαστα ενταγμένο στο πλαίσιο έξυπνων στρατηγικών εξειδίκευσης.
Σήμερα δεν διατίθενται τεκμηριωμένες, συγκρίσιμες στατιστικές σχετικά με τη συνολική ροή των ερευνητών. Ωστόσο, τα αποτελέσματα από τη μελέτη MORE 2(5) καταδεικνύουν ότι οι χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την οικονομική κρίση, και ιδίως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία, έχουν σημαδευτεί από τη μεγαλύτερη διαρροή ερευνητών. Υπάρχουν επίσης επιμέρους ανά χώρα λόγοι, οι οποίοι έχουν για παράδειγμα σχέση με την έλλειψη ελκυστικών συνθηκών εργασίας και προοπτικών σταδιοδρομίας.