Σημεία Ομιλίας στην Επιστημονική Εκδήλωση του Κέντρου Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Οικονομικού Δικαίου και της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ : «Ρατσισμός & Ξενοφοβία : Η επικαιρότητα της σκέψης του Δημήτριου Ευρυγένη»

Ο διαπρεπής νομικός Δημήτριος Ευρυγένης διετέλεσε Υφυπουργός Παιδείας στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, Βουλευτής Επικρατείας και Ευρωβουλευτής, ενώ υπηρέτησε ως Καθηγητής Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, δικαστής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και στο Διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης και μέλος της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων.

  • Ο Δημήτριος Ευρυγένης μέσα από το έργο του έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου για τη γοητεία του κακού, που ασκούσαν οι ακραίες ιδεολογίες στον ευρωπαϊκό χώρο, προωθώντας την παροξυσμική βία.
  • Τόνιζε ότι ήταν αδύνατον να είναι κάποιος ρατσιστής και ταυτόχρονα δημοκράτης, υπογραμμίζοντας όμως παράλληλα ότι ο σεβασμός και η νηφάλια προάσπιση μιας εθνικής παράδοσης δεν αρκούν για να επισύρουν την κατηγορία του ρατσισμού.
  • Ο Ευρυγένης σημείωνε ότι ο φασισμός και ο ρατσισμός διέθεταν ως υπόστρωμα την ξενοφοβία, η οποία ευνοεί την ανάπτυξή τους.
  • Υποστήριζε ότι η οικονομική κρίση δεν είναι πάντοτε το πρώτο αίτιο για την άνοδο παρόμοιων φαινομένων, αλλά ειδικά η ανεργία και ο πληθωρισμός, όταν υπερβούν ένα όριο, τα ενισχύουν σε σημαντικό βαθμό.
  • Μια από τις βασικές του επισημάνσεις ήταν ότι πέραν και ανεξάρτητα των όποιων μέτρων της Πολιτείας, η ευθύνη των πολιτών για την υπεράσπιση της δημοκρατίας δεν μπορεί ούτε να μετριασθεί ούτε να μεταβιβαστεί.
  • Η περίφημη έκθεσή του με την ιδιότητα του Εισηγητή – Ευρωβουλευτή αποτέλεσε επί σειρά ετών το βασικό κείμενο στο χώρο της τότε Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με το φαινόμενο του φασισμού, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας.
  • Μάλιστα η επικαιρότητα που την χαρακτηρίζει είναι τέτοια, που κάνει τον αναγνώστη στα περισσότερα σημεία να νομίζει ότι η Έκθεση γράφτηκε σήμερα και όχι πριν από 30 χρόνια.
  • Τον Νοέμβριο του 1985, λίγο πριν τον θάνατό του, ο Δ. Ευρυγένης κατέθεσε την έκθεσή του, η οποία έγινε δεκτή με ευρεία συναίνεση και περιελάμβανε αναλύσεις, συστάσεις και προτάσεις με στόχο την προώθηση της ιδέας της δημοκρατίας και του ανθρωπισμού, ως βάσης του ευρωπαϊκού μας πολιτισμού.
  • Η εν λόγω έκθεση ακόμη και σήμερα θεωρείται ένα κλασσικό ανάγνωσμα για την κατανόηση του φαινομένου της ανόδου του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και των ακραίων πολιτικών κομμάτων.
  • Στην έκθεση υπογραμμίζεται η πρωταρχική σημασία της προάσπισης της ευρωπαικής δημοκρατικής και πλουραλιστικής κοινωνίας και του σεβασμού της αξιοπρέπειας του ανθρώπου ανεξαρτήτως φύλου, φυλετικής καταγωγής, θρησκείας, ιθαγένειας και εθνικής προέλευσης.
  • Επισημαίνεται ακόμη ότι η Ευρώπη διατηρεί ζωντανή στη μνήμη της την αιματηρή και ταπεινωτική ρατσιστική διάσταση της εμπειρίας που γνώρισε από τα ολοκληρωτικά καθεστώτα και ότι επιδιώκει να οικοδομήσει το μέλλον της με βάση την προσέγγιση και τη συνεργασία των εθνών που τη συνθέτουν.
  • Εξάλλου η κοινή ευρωπαϊκή προοπτική επιβάλει τον εξορκισμό των ρατσιστικών τάσεων και το άνοιγμα σε ομάδες και άτομα κάθε εθνικής προέλευσης, που έρχονται για να συμβάλουν στην ανάπτυξη ή να βρουν στην Ευρώπη άσυλο και προστασία.
  • Περαιτέρω ο Δ. Ευρυγένης σημειώνει ότι ο ρατσισμός και η ξενοφοβία συνοδεύονται από δυσανεξία και μεροληψία, οι οποίες αποτελούν διακριτικά γνωρίσματα μιας «κλειστής» κοινωνίας, δηλαδή μιας κοινωνίας που κλείνεται στον εαυτό της και απορρίπτει a priori άτομα, αξίες και συμπεριφορές που προέρχονται από διαφορετικό περιβάλλον.
  • Μία ιστορική εξήγηση εντοπίζεται στο αποικιοκρατικό παρελθόν της Ευρώπης, το οποίο είχε σφραγίσει έντονα την εικόνα που είχαν κατά το παρελθόν οι ευρωπαίοι για τον έξω κόσμο. Υπό το πρίσμα αυτό ο δεσπόζων ευρωκεντρισμός αποδίδεται ιστορικά, έστω εν μέρει, στις συγκρουσιακές σχέσεις, τις οποίες προκάλεσε η ανεξαρτητοποίηση των πρώην αποικιών.
  • Περαιτέρω ο Ευρυγένης επισημαίνει ότι υφίσταται και το μέρος του ρατσισμού που είναι σύμφυτο με τον αυθόρμητο φόβο και τα ανεξέλεγκτα αμυντικά ανακλαστικά μπροστά στον ξένο, ως όν άγνωστο.
  • Αναφερόμενος στις ρατσιστικές αντιλήψεις των κομμάτων της ακροδεξιάς ο Ευρυγένης δίνει έμφαση στον αντισημιτισμό και την εχθρότητα κατά άλλων εθνοτήτων, με την επίκληση θεωριών περί εθνικής ή ευρωπαϊκής φυλετικής ανωτερότητας. Μάλιστα σημειώνει ότι η απήχηση τέτοιου είδους θεωριών συνδέεται με την έκταση και το χαρακτήρα του μεταναστευτικού προβλήματος κάθε χώρας.